Cants de guèrra

Lo cant qu’ei un actor e un testimòni de l’istòria. En efèit, qu’ei un mejan pedagogic, qu’ajuda la memorizacion, qu’ahortís lo sentiment d’apertenéncia e favoriza l’enrasigament en ua cultura. Sustot, que revèla l’unitat sociau, de la familha dinc a la nacion. Pr’amor tot lo monde que cantan. E, tà que los cants sian de bon…

Per Anne Pierre Darrées
French soldiers and women seated at feast with dishes

Lo cant qu’ei un actor e un testimòni de l’istòria. En efèit, qu’ei un mejan pedagogic, qu’ajuda la memorizacion, qu’ahortís lo sentiment d’apertenéncia e favoriza l’enrasigament en ua cultura. Sustot, que revèla l’unitat sociau, de la familha dinc a la nacion. Pr’amor tot lo monde que cantan.

E, tà que los cants sian de bon apréner, qu’an recors a melodias simplas, cants sillabics (ua nòta per sillaba), un ambitús feble (ni tròp grèu, ni tròp agut), ua fòrma coblet-repic. De mei, los cants que son sovent transmetuts oraument.

Tot parièr, lo cant militar que divertís los soldats e que muisha ua apertenéncia, que permet de guardar la coesion enter los soldats e tanben dab los civius. Mes que i a cants divèrses: cants de marcha, cants palhards, cants de conscrits, cants de marins, etc.

Cants de soldats

Venance Fortunat

Venance Fortunat (530?-609)

Tot prumèr, los cants de soldats que contan lo ligam dab Diu, la pròva divina de la causa justa. A l’Edat mejana, que cantan cantics abans la batalha tad aperar lo secors de las poténcias divinas, puish cants d’accion de gràcia après la victòria. Per exemple, los soldats que cantan lo Vexilla Regis de Venance Fortunat (530?-609) que serà enqüèra cantat per l’armada reiau pendent la guèrra de Vendèa (1793-1796). Un aute exemple, los Templèrs que cantan lo Da Pacem Domine abans de partir combàter.

Mei d’un menestrèr qu’acompanhan los soldats (per exemple, dètz que son comptats dens la tropa de Jan 1èr de Borgonha en 1408). Los cants que son sovent contra los enemics, los assetjats, coma lo Pastoralet, escriut enter 1422 e 1425 contra los Armanhacs.

Puish, los cants deus soldats qu’acompanhan las marchas o las espèras. Que prenguen un ton mei gaujós, mei leugèr tanben. Daubuns que son cantats hòra l’armada pr’amor la guèrra que hè partida de la vita. D’alhors, mei d’un que son totjorn coneguts. Per exemple The British Grenadiers, [La marcha deus granadèrs], cant anglés deu sègle XVIIau, que serà represa per Émile Debraux dab lo títol Fanfan la Tulipe.

The British Grenadiers Song – Cant.

Au sègle XVIIIau, un tamborraire qu’escriu Trois jeunes tambours après la batalha de Fontenoy (1745). Que venguerà ua cançon taus mainats.

La Revolucion qu’introdusís tanben cants mei politics coma La Marseillaise. Totun, los soldats napoleonians que tornan cantar cants ordinaris coma La chanson de l’oignon dab lo son repic: Au pas camarades, au pas camarades / Au pas, au pas, au pas. Las paraulas deus coblets que son anodinas: J’aime l’oignon frit à l’huile, / J’aime l’oignon quand il est bon…, a despart d’ua: Mais pas d’oignons aux Autrichiens, / Non pas d’oignons à tous ces chiens.

Los cants tà la coesion

La Casquette du Général Bugeaud

La casqueta deu General Bugeaud

Clarament, los cants qu’an un ròtle de coesion e de demonstracion. N’existís pas un repertòri oficiau, ni tanpòc de censura (maugrat quauques interdiccions temporàrias).

La casquette du père Bugeaud qu’ei un bèth exemple. Ua neit en Argeria, en 1846, los soldats francés que son atacats. Lo manescau1 peiregordin Thomas Robert Bugeaud que’s lèva e que s’arronça2 contra los enemics en entrainar los soldats. A la fin deu combat, los soldats que sorrisen: lo manescau qu’a la berreta3 suu cap. Alavetz, l’oficièr que demanda la sua casqueta. L’endeman, quan los clarons soan la marcha, los zoaves que cantan:

As-tu vu la casquette, la casquette,
As-tu vu la casquette au père Bugeaud ?

Que venguerà ua peguejada4 enter lo manescau e las tropas, puish ua cançon populara.

 

Musée de la Résistance - défilé en musique des troupes allemandes dans la Rue de Rivoli

Musèu de la Resisténcia – desfilada en musica de las tropas alemandas dens la Carrèra de Rivoli, París

Dab la guèrra de 1940, qu’apareish ua auta fòrma de cantar: desfilar en cantar. Que poirem díser qu’ei ua fòrma de comunicacion de cap au monde. Per exemple, Jean Delaunay, 17 ans, futur generau, que’s bremba, en 1940, de l’impression terribla deus desfilats en cantar deus òmes en gris, los Alemands.

En fèit, lo cant qu’ei l’expression comuna deu ligam deus soldats, mei, l’expression d’un ensemble de personas uniformizadas: que cau cantar d’ua sola votz, benlèu simbolicament, d’un sol còrs. Qu’ei tanben ua practica emocionau collectiva, dab la dilucion de l’individú en un grop, un còr. Los cants qu’evòcan valors moraus e fisicas. D’alhors los soldats que cantan la boca tiranta5, tot hòrt.

Depuis le colonel jusqu’au moindre soldat, Peuple regarde bien, c’est une âme qui passe, Dans tout le régiment, c’est un seul cœur qui bat. ce canta lo Regiment d’Infanteria Cars de Marina (RICM)

E totun, de faiçon estonanta, n’i a pas d’aprentissatge deu cant a l’armada (quan i auré coralas militaras).

Los autes cants deus soldats

Les chansons à boire o las cançons qu’incitan a béver ne son pas sonque entaus soldats. Que datarén de l’Edat mejana e que’s cantan en grop e a taula. Fanchon, compausada per l’abat Gabriel-Charles de Lattaignant en 1757 qu’ei cantada dinc a uei: Elle aime à rire, elle aime à boire…

Lo cant palhard qu’ei a l’aunor a l’armada e dens los grops civius. Per exemple, que coneishem ua version anciana de Le duc de Bordeaux, de 1694 – mes n’ei pas la version originau. Se las paraulas cambian au cors deu temps, qu’i trobam lo repic conegut:

Taïaut Taïaut Taïaut ! Ferm’ta gueule, répondit l’écho.

Lo conscrit deu Lengadòc – Cant francés napoleonian (XIXau)

Se la conscripcion neish dab la Revolucion, los cants de conscrits que venguen ua tradicion desempuish la IIIau republica. Los joens que nòtan sus un quasèrn quauques tèxtes de cançons. Per exemple, Adieu, ville de Saint-Fleury qu’ei un cant de conscrits deu Coserans, collectat per Jean Poueigh en 1926. Lo cant qu’ei conegut per tota la region pirenenca, quan lo nom de la vila sia adaptat: Sent Gironç, Perpinhan…

Adieu, ville de Saint-Fleury,
Adieu, l’espoir de ma jeunesse.
Puisque demain il faut partir,
Disons adieu à nos maitresses.

Cants de sosteng

Que i a tanben cants populars de sosteng. Que son sovent cants patriotics, partisans, a còps cants de propaganda: lo noste partit qu’ei juste, e que cau aver en òdi l’enemic. Per exemple, un Francés que’s trufa deus Anglés dab Malbrough s’en va-t-en guerre. “Vous n’aurez pas l’Alsace et la Lorraine” c’escriu lo paraulèr Gaston Villemer. Dens “En avant !”, Paul Déroulède que precisa: “La mort n’est rien, vive la tombe, / Quand le pays en sort vivant.”

A mei de 80 ans, pr’amor de la guèrra de 14-18, Camille Saint-Saens qu’escriu un detzenat de cants militants dont, lo darrèr, Hymne à la paix en 1919 (paraulas deu çurgent Jean-Louis Faure)

Quauquas cançons realas que son satiricas o contra la guèrra, coma “La grève des mères” de l’antimilitarista Montéhus (1872-1952).

De faiçon mei estonanta, los soldats o lo pòble qu’emprontan cants a d’autes país en cambiar o sense cambiar las paraulas coma Lili Marleen, ua cançon d’amor alemanda que serà cantada pendent la segonda guèrra mondiau per Alemands, e tanben per Francés, Anglés e tant d’autes.

 

Lexic

  1. maréchal
  2. se précipite
  3. bonnet de nuit
  4. plaisanterie
  5. à pleine voix
Posted in , ,