Guèrra declinasons

La guèrra es una fòrma collectiva de violéncia, motivada per d’encausas politicas (doncas sovent ideologicas), economicas o socialas, o per una conjugason mai o mens enrambolhada d’aquelas encausas. Qualques declinasons de guèrra, en complement de l’article de la revista Guèrra → blocús Un blocús se definís coma un acte de guèrra per lo qual un…

Per Eric Fraj
ScËne
ScËne

La guèrra es una fòrma collectiva de violéncia, motivada per d’encausas politicas (doncas sovent ideologicas), economicas o socialas, o per una conjugason mai o mens enrambolhada d’aquelas encausas.

Qualques declinasons de guèrra, en complement de l’article de la revista Guèrra

blocús

Un blocús se definís coma un acte de guèrra per lo qual un belligerant empacha l’accès o la partença d’una zòna definida de la còsta enemiga. Istoricament, lo blocús pren plaça en mar amb una poténcia que blòca lo comèrç maritime del país “cibla”. Lo blocús dels pòrts enemics pòt menar a l’arrasonament dels naviris mercadièrs. En 2022, tre la debuta de la guèrra en Ucraina, Russia impausa un blocús maritime a tota la còsta ucrainiana de la Mar Negra, ont se situa lo pòrt d’Odèssa.

→ conflictualitat

La conflictualitat caracteriza una situacion intermediària entre una patz perfièita (mas existís vertadièrament?) e una guèrra totala, situacion que se manifèsta per de violéncias de naturas divèrsas, las qualas provòcan una instabilitat qu’a pas degenerat encara en guèrra.

→ guèrra aeriana

La guèrra aeriana es l’usatge, per far la guèrra, d’aeronaus militaras e autras maquinas que vòlan, incluses los avions transportadors de cargas. Lo poder aerian estrategic es lo bombardament de ressorsas enemigas per de bombardièrs; lo poder aerian tactic es la batalha pel contròtle de l’espaci aerian per d’avions de caça (avions de combat); lo supòrt aerian pròche es lo supòrt dirècte a d’unitats de tèrra; lo tèrme aviacion navala referís especialament a l’usatge de pòrtavions.

guèrra biologica

La guèrra biologica, de còps nomenada, a tòrt, guèrra bacteriologica, es l’utilizacion coma arma biologica de las proprietats nocivas de certans micro-organismes o de certanas toxinas. Es destinada a invalidar o tuar un adversari. La guèrra biologica es proscrita per l’ONU perque una ataca reüssida poiriá versemblablament engendrar de milièrs, de milions, o benlèu de miliards de mòrts e que poiriá avalir de societats entièras e de mercats economics.

→ guèrra d’atricion 

Expression militara per designar una guèrra ont l’estrategia consistís a usar sul d’abòrd las fòrças e las resèrvas enemigas.

guèrra economica

La guèrra economica es un concèpte polisemic designant generalament l’ensemble dels mòdes de conflictualitat entre los agents economics al sen d’un o mantun sistèma economic. Lo concèpte conten tanben l’utilizacion de la guèrra amb una tòca economica. Es usitat en sciéncia politica e en istòria.

guèrra electronica

La guèrra electronica es quina accion bellicosa que siá, pro que se servisca de l’espèctre electromagnetic o d’armas d’energia dirigida per controtlar l’espèctre, atacar un enemic o se protegir d’assauts enemics mercé a l’espèctre. Lo prepaus de la guèrra electronica es d’empachar que l’enemic se servisca de l’espèctre e al meteis temps n’assegurar l’usatge al benefici de las fòrças amigas. Aqueste tipe de combat se pòt far per quin mitan que siá (tèrra, sotatèrra, mar, aire e espaci), que siá per de sistèmas pilotats o non. Quant als objectius, pòdon èsser de comunicacions, de radars, d’autras menas d’installacions e d’autres servicis.

→ guèrra interetatica

La guèrra interetatica es  conflicte (que pòt aver mantun aspècte) entre mai d’un Estat.

→ guèrra intraetatica

La guèrra intraetatica se debana a l’interior de las frontièras d’un Estat. Pòt èsser una guèrra d’independéncia (Chechenia contra Russia, per ex.), una guèrra etnica (Rwanda), una guèrra revolucionària, etc. Implica totjorn l’afrontament de dos gropes dins la populacion.

guèrra modèrna

La guèrra modèrna, emai siá presenta dins cada periòde de l’istòria, es una expression usuala per nomenar los concèptes, metòdes, e tecnologias qu’èran en usatge durant la Segonda Guèrra Mondiala e après ela.  Malgrat lo fait que la Primèra Guèrra Mondiala ja se pòt considerar que foguèt una guèrra modèrna, vist que i foguèron introduits massivament d’elements de guèrra fòrça coneguts e utilizats actualament, coma per exemple los tancs, las mitralhadoiras, las granadas, los cascos e avions, entre autras causas. Aital marquèt un abans e un après dins l’istòria de las guèrras. Amb l’arribada de las armas nuclearas, e lo concèpte de la Guèrra Totala, i a la possibilitat de l’aniilacion globala, e los conflictes d’aqueste tipe, despuèi la Segonda Guèrra Mondiala, foguèron per definicion “de bassa intensitat”.

guèrra navala

La guèrra navala es la part maritima dels conflictes bellicoses. Lo combat es liurat sus las mars, suls oceans o sus quina zòna importanta d’aiga que siá, coma de lacs grands e de rius amples. L’umanitat a practicat la guèrra sus la mar despuèi fa al mens 3000 ans (primièr millenari abans Jèsus Crist). Aparentament, la guèrra terrèstra depend pas de la mestria de la mar, mas en realitat aquesta afirmacion es pauc vertadièra. Los transpòrts terrèstres, fins a l’arribada dels sistèmas ferroviaris al sègle XIXen, èran extrèmament dependents dels sistèmas fluvials e del transpòrt maritime. Las vias ferradas marquèron la fin d’aquesta dependéncia e foguèron crucialas pel desenvolopament economic del mond modèrne (industrializacion) al Reialme Unit, als Païses basses e dins lo nòrd d’Alemanha. Abans 1750, personas e bens viatjavan per mar (o a tèrra per de vias d’aiga interioras), ja que los viatges per tèrra (amb de veïculs ipomobils) èran lents, alassants e plan cars. Las armadas, amb lors necessitats exorbitantas de provisions, municions e ferrage (vist que dependián dels chavals per se desplaçar), foguèron ligadas a las vals fluvialas e a las zònas pròpas de las còstas durant una granda partida de l’Istòria. La rason n’es evidenta, perque la manièra de manténer las armadas aprovisionadas èran los naviris, que portavan tot çò necessari per lor foncionament e lor subrevida (grandas quantitats de mercadariás) per mar o per rius.

De las primèras epòcas de l’Istòria antica nos arribèron de referéncias nombrosas a prepaus de la guèrra maritima. Se destacan especialament dins las legendas omericas: l’Iliade, sus la Guèrra de Tròia, e la siá seguida, l’Odissèa. L’Empèri Pèrsa (fòrt e unit, mas sense poder maritime pròpri) poguèt pas véncer los febles e desunits Grècs, a causa del poder de la flota atenenca. Reforçada per las flòtas d’autras polis mai petitas, capitèt totjorn de frustrar los assages pèrsas per subjugar las polei (las Ciutats-Estats grècas). Lo poder e l’influéncia de las civilizacions feniciana e egipciana, los de la civilizacion punica (que son centre èra Cartage), e tanben los de Roma, dependèron en granda partida de lor respectiva capacitat de controtlar las mars (talassocracia). La Republica de Venècia ela tanben capitèt de far proada contra los sieus rivals entre las Ciutats-Estats italianas, mercé al sieu desenvolopament naval. En d’autras epòcas, la dominacion de la mar donèt una granda importància a de pòbles pichons e comparativament “arreirats”: durant tres sègles (del VIen al IXen), los òmes del nòrd, nomenats comunament vikings, assautèron, bassaquèron e infestèron las còstas europèas, arribant fins a la Rússia centrala, a Ucraina, e a Constantinòple. La màger part de las batalhas navalas famosas de l’Istòria nos daissèron de testimoniatges materials dirèctes, coma de rèstas d’embarcacions que venon de naufragis, d’objèctes d’estudi per l’arqueologia submarina. Un exemple important de projècte de recèrca arqueologica submarina recent es l’estudi dels naufragis de divèrsas naus dins l’ocean Pacific, los naviris de guèrra japoneses afonsats durant la batalha de Midway.

guèrra nucleara o guèrra atomica

La guèrra nucleara, o guèrra atomica,  utilizacion d’armas nuclearas en temps de guèrra per infligir de degastes majors a l’enemic. Al vèrs de la guèrra convencionala, la guèrra nucleara es capabla de causar de nòsements sus una escala plan mai importanta, e en plan mens de temps. Las trucadas nuclearas pòdon causar d’efièits grèus de long tèrme, essencialament deguts a las retombadas radioactivas, mas tanben a causa del naut degrà de contaminacion atmosferica que pòt installar un ivèrn nuclear pendent de decennis o benlèu de sègles. Aital, se considèra qu’una guèrra nucleara, sovent evocada dins l’encastre d’una ipotetica Tresena guèrra mondiala, es un risc major per l’avenir de la civilizacion modèrna e de l’umanitat en general.

guèrra quimica

La guèrra quimica es  la qu’utiliza las proprietats toxicas de substàncias quimicas per tuar, o ferir, o rendre l’enemic incapable de respondre a l’ataca. La guèrra quimica es diferenta de l’usatge d’armas convencionalas o d’armas nuclearas perque los efièits destructius de las armas quimiquas non an pas cap de fòrça explosiva. L’usatge ofensiu d’organismes vius o d’autres produits toxics (coma lo carboncle o la toxina botulinica) es pas considerat coma de guèrra quimica: es nomenat guèrra biologica. Las armas quimiquas son classificadas coma armas de destruccion massiva per las Nacions Unidas, e lor produccion e emmagazinatge foguèron decretats illegals per la Convencion sus las armas quimiquas de 1993.

Posted in