Las aigas tiradas son de bona qualitat?

Article dusau deu dossièr sus l’aiga doça. La populacion qu’aumenta, los besonhs en aiga doça tanben…Quines usatges, quinas quantitats, quinas qualitats?

Los prelhevaments d’aiga

Los umans qu’utilizan aiga doça (non salada) entaus lors besonhs domestics (béver, cosinar, lavar…), agricòlas (irrigar, neurir) e industriaus (construsir, produsir energia, fabricar, tirar mineraus). Que n’i a mès de 39 milions de km³ dens lo monde e que n’utilizam mens de 10 %.

A l’escala mondiau, cada abitant que tira en mejana 600 m³ d’aiga per an, tots usatges con·honuts: 10 % entaus usatges domestics, 20 % entà l’industria e 70 % entà l’agricultura. Aqueras chifras que son hòrt diferentas segon los país e la lor economia. En daubuns país, un abitant que tira mens de 100 m³ d’aiga per an, en d’autes quasi 2 000 m³. A nivèu economic similar, los usatges que pòden tanben estar diferents. Per exemple, en 2023, l’European Environment Agency qu’indica:

• Alemanha utiliza 76 % deus sons prelhevaments entà l’industria, 22 % entaus usatges domestics e 2 % entà l’agricultura ;
• Espanha utiliza 64 % deus sons prelhevaments entà l’agricultura, 19 % entà l’industria e 17 % entaus usatges domestics ;
• Irlanda utiliza 70 % deus sons prelhevaments entaus usatges domestics, 27 % entà l’industria e 3 % entà l’agricultura.

Atau, que cau espiar cada situacion e estar prudent abans de generalizar.

Pr’aquò, l’aumentacion de la populacion mondiau que’s tradusís mecanicament per prelhevaments d’aiga tostemps mès grans. Mès, qu’observam que los prelhevaments aumentan dus còps mès viste que la demografia. Qu’ei sustot tà l’agricultura. 20 % de las tèrras cultivadas que son irrigadas e que produsissen 40 % de l’alimentacion mondiau.

Ad aquò, que s’ajustan besonhs navèths, coma l’aiga d’en·hrediment deus datas centers, l’aiga necessària entà la cordèra de las energias renovelablas (sustot ligada a l’extraccion e a la preparacion deus materiaus de basa), etc.

Los enjòcs quantitatius deus prelhevaments

Lo barratge de la Reneishença e la ribèra de Nil © Monde Diplomatique

Se la Tèrra ne mancarà pas d’aiga doça (vedetz l’article « Vam mancar d’aiga ? »), locaument la situacion que pòt estar mès complicada. En efèit, nau país que concentran 60 % de las resèrvas d’aiga doça: Canadà, China, Colombia, Peró, Brasiu, Russia, Estats Units, Indonesia e Índia. Au contra, 40 % de la populacion mondiau que coneish penurias d’aiga (80 país), e 450 milions de personas, repartidas dens 29 país, que patissen episòdis recurrents de manca d’aiga.

L’ONU qu’estima que 300 arrius transfrontalèrs poderén vénguer ua hont de conflicte dens un avénguer pròche. Nil, per exemple, que travèrsa dètz país, au miei deus quaus Sodan, Etiopia e Egipte. Aqueth fluvi qu’ei indispensable tà l’agricultura deus país ribarencs. A despieit deus acòrds ancians, las tensions que son frequentas. Lo barratge de la Reneishença, bastit en Etiopia e acabat en 2025, que chepica¹ Egipte. Haut de 175 m, que retenguerà 67 miliards de m³ d’aiga. Ne coneishem pas enqüèra las consequéncias sus las tèrras situadas a capvath.

Lo Barratge de la Reneishança en Etiopia © Fausto Podavini

L’aiga, quimicament qu’ei aquò?

Un diagrama 3D d’ua molecula d’aiga, damb l’àtom d’idrogèn roi en haut e los dus atoms d’oxigèn de cada costat. © Wikipedia

L’aiga, H₂O, qu’ei ua molecula de non pas créser. Plan establa, qu’a proprietats electricas hòrtas, çò que’u permet de dissòlver hèra de substàncias: que parlam de poder solvatant. Au contacte de las ròcas, que dissòlv sustot las saus mineraus que contenguen calci, sòdi, magnèsi, e tanben liti, fluòr o autes elements. Que dissòlv tanben las moleculas organicas, especiaument las qu’an lo grop idroxil (OH), coma los alcoòls o los sucres. Au contra, que dissòlv mau las moleculas organicas ditas non polaras, coma los òlis o los idrocarburs. Enfin, que dissòlv tanben gas, coma lo gas carbonic (CO₂) o lo sulfur d’idrogèn (H₂S).

Donc l’aiga presenta dens la natura n’ei pas james quimicament pura: que conteng tostemps fòrça substàncias dissoludas. L’aiga que circula dens un sòu sablut serà acida, dens un massís calcari, serà rica en bicarbonats. Que conteng tanben matèrias en suspension: virus, bacterias, brigalhs organics… (vesetz l’article 4 deu dossièr sus l’aiga doça).

Las aigas mineraus que venguen de las jaças pregondas. Que pòden conténguer elements mineraus de concentracions superioras aus limits fixats entà l’aiga bevedera, mes que presentan proprietats terapeuticas. Que son venudas en botelha, a còps après quauques tractaments simples (decantacion, filtracion, aeracion), e que pòden estar gasificadas o desgasificadas (ajust o supression de gas carbonic).

Las aigas de hont que venguen tanben de jaças sosterranhas, mes que gessissen naturaument a la susfàcia. Que son rarament tractadas.

Las aigas de taula en botelha e las aigas distribuidas peus hialats publics que son tractadas entà respectar los critèris de potabilitat.

L’estat de las aigas en Euròpa

La qualitat de las aigas deus arrius © Agences de l’Eau

Que caracterizam l’estat ecologic de l’aiga segon tres critèris: fisicoquimic, biologic e idromorfologic (relacions enter l’aiga e los paisatges, en hèr compte de las accions umanas).

La Directiva-encastre sus l’aiga que reglamenta Euròpa en aqueth maine. Mès precisament, que diram qu’ua aiga sosterranha ei en bon estat quan, de l’ua part, los prelhevaments ne passan pas la soa capacitat de renovelament e, de l’auta part, quan las concentracions en polluents devuts a las activitats umanas ne passan pas las valors lindaus. Que diram qu’ua aiga de susfàcia ei en bon estat quan, de l’ua part, lo son estat ecologic (estructura e foncionament deus ecosistèmas) ei bon o plan bon segon critèris definits e, de l’auta part, quan las concentracions de 41 substàncias determinadas ne passan pas las valors lindaus.

En Euròpa, 40 % de las aigas de susfàcia que son en bon estat e que constatam un melhorament lent mes constant. Segon lo Servici de las dadas e estudis estatistics (SDES), en França, 44 % de las aigas de susfàcia qu’èran en bon o plan bon estat ecologic en 2022, contra 41 % en 2010; 68 % de las aigas de susfàcia qu’èran en bon estat quimic en 2022, contra 51 % en 2010.

Aquera tendéncia positiva que’s tròba tanben en d’autes parçans deu monde. China, per exemple, qu’ei passada en vint ans de 21 % de las soas aigas de susfàcia de plan maishanta qualitat a mens de 1 %.

La qualitat de l’aiga segon los usatges

Las exigéncias de qualitat que càmbian segon los usatges: irrigacion, industria, banhada e consum. Las directivas europèas e las nòrmas internacionaus qu’impausan un seguit regular de fòrça paramètres e que fixan lindaus de non pas passar. Entà las aigas de susfàcia, los contròles que pòrtan suu benzèn, suus metaus pesucs, idrocarburs poliaromatics, pesticidas e autas substàncias ditas prioritàrias.

L’aiga destinada au consum uman qu’ei l’aliment mès controlat. En França, 63 paramètres que son analisats. Las nòrmas de potabilitat que son establidas en partir de dadas toxicologicas: entà cada substància, que’s determina la quantitat qu’ua persona pòt absorbir cada dia e au cors de la soa vida sancèra sense risc entà la soa santat, puish que s’i aplica ua largança grana de seguretat. Atau, quitament en cas de despassaments minimes, l’aiga que demora sense dangèr. Euròpa e los Estats Units que son las regions deu monde on l’aiga distribuïda ei la mès segura suu plan sanitari.

Segon l’Organizacion Mondiau de la Santat (OMS), en 2022, 5,8 miliards de personas qu’avèvan accès a l’aiga bevedera au lor domicili au mens dotze òras per dia; 1,5 miliard de personas n’avèvan pas l’aiga bevedera a domicili mes que podèvan accedir a un punt d’aiga bevedera en mens de 30 minutas; au contra, 700 milions de personas (9 % de la populacion) n’an pas accès a l’aiga bevedera e qu’emplegan aiga de maishanta qualitat.

La pollucion quimica de l’aiga

Las aigas que’s cargan de substàncias dab las quaus entran en contacte: las deus sòus e de las ròcas que travèrsan, e tanben dab los polluents atmosferics portats per l’aiga de ploja o de honta de las nèus, los regets domestics, las dèishas plasticas o metallicas, los regets industriaus e quitament residús de medicaments. Atau, las aigas que son mesclas complèxas de substàncias quimicas e microbiologicas qui interferissen las uas dab las autas.

Las coneishenças scientificas que progrèssan de contunh, mes que demoran incompletas. A còps, errors que son hèitas. Decisions presas sus la basa d’informacions insufisentas que pòden aver consequéncias sanitàrias de las granas.

L’exemple de Flint, en Michigan (Estats Units), qu’ei vengut emblematic. Aquera vila de haut o baish 81 000 abitants, dont 45 % viven devath lo lindau de praubèr, que decidiscoc en 2014, de redusir las despensas e de non pas mès crompar l’aiga bevedera a Detroit. Que prengón l’aiga dens l’arriu Flint e que la tractèn. Las analisis que mostravan ua aiga corrècta. Malurosament, aquera aiga qu’èra drin mès acida que la de Detroit e, donc, mès corrosiva. Qu’ataquèc las canalizacions vielhas de la vila que liberèn plomb. Au mens un quart deus abitants que bevón ua aiga de la quau la concentracion de plomb passava largament las nòrmas, çò que provoquèc ua crisi sanitària e sociau. Dètz-e-ueit meses mès tard, la vila que tornèc au son aprovisionament en aiga de Detroit.

L’arsenic, un element naturau

Efeits de la contaminacion per l’arsenic

Las pollucions mès seriosas que son sovent ligadas a l’arsenic, un element present de faiçon naturau dens lo sòu. Dab daubuas condicions, que pòt passar dens l’aiga. Concentracions hautas qu’estón mesuradas dens l’aiga bevedera en Argentina, a Bangladesh, a Chile, en China, en Ongria, en Índia, a Mexic, a Nepal, a Taiwan, aus Estats Units e en hèra d’autes país. Segon l’Organizacion Mondiau de la Santat (OMS), mès de 140 milions de personas, dens 50 país, que son expausadas a l’arsenic vengut de las aigas sosterranhas.

La conca de Bengala qu’ei un deus exemples mès coneguts. Dinc au miei deu sègle XX^au, la populacion qu’utilizava las aigas de susfàcia, mes qu’èran contaminadas per matèrias fecaus, çò que provocava diarrèas e epidemias de colèra. Entà melhorar la situacion sanitària e aver accès a ua aiga sana, que hasón cavar putz. Que permetoc de redusir las malautias infecciosas.

Malaja, aquera aiga que presentava un aute dangèr. En efèit, l’aiga sosterranha que travèrsa ròcas de tipe arsenopirita. Reaccions quimicas – enqüèra de mau explicar, benlèu ligadas a l’apòrt d’oxigèn peus putz – que favorizèn la liberacion d’arsenic, en tot polluir l’aiga deus putz e, per consequéncia, lo ris e los legumes cultivats. Au començament de las annadas 1980, las purmèras malautias (lesions cutanèas) qu’estón detectadas. La situacion qu’empirèc. A despieit deus melhoraments portats, l’UNICEF qu’indiquèc en 2019 que 11,8 % de la populacion demorava enqüèra expausada.

Las aigas en pression

Uei lo dia, un detzenat de fluvis grans que presentan pollucions quimicas de las màgers. Qu’ei lo cas de Ganges e deu son afluent Yamuna, dus arrius sacrats de l’indoïsme, on s’i tròban metaus pesucs taus coma l’arsenic, lo cadmi e lo plomb. Aqueths metaus que s’apièlan dens l’organisme e que pòden afectar lo sistèma nerviós, las foncions renaus, epaticas, respiratòrias, cardiovascularas e autas.

Pelegrins se banhan a la confluéncia deus fluvis sacrats de Ganges, Yamuna e de la mitica Sarasvati, lo 13 de genèr de 2025 a Prayagraj, au nòrd de l’Índia. © SANJAY KANOJIA / NURPHOTO VIA AFP

Aqueras pollucions que son accentuadas – a còps generadas – per las activitats umanas. Que pòden pertocar tots los país. Dus articles seguiràn : l’un consacrat a las pollucions quimicas creadas per l’òme, l’aute a las contaminacions biologicas.

Dossièr aiga doça:

1. L’aiga sus la planeta: Vam mancar d’aiga?
2. L’uman qu’emplega aiga doça: Las aigas tiradas son de bona qualitat?
3. La qualitat quimica de l’aiga: Las activitats umanas son responsablas de la pollucion?
4. La despollucion: Pollucion, despollucion… un cicle infernau?
5. La qualitat biologica de l’aiga: L’aiga pòt estar portaira de malautias?

Referéncias

Observatoire des inégalités, « L’accès à l’eau potable dans le monde », 2024.
Mémento Degrémont, L’eau ses propriétés.
SDES, « Eaux superficielles et souterraines en France – État des connaissances en 2025 ».
David Polya, « Un fléau mondial : la contamination de l’eau par l’arsenic, Pour la Science, 23 septembre 2011.
Ressources & environnement, « classement des 10 fleuves les plus pollués », 20 juillet 2021.
National Library of Medecine, “Arsenic contamination in groundwater in Bangladesh: implications and challenges for healthcare policy”, 2018.

1. inquiète