L’idroelectricitat, ua renavida?

Après ua temporada de reget, l’energia idroelectrica que torna coma ua solucion possibla tau noste avénguer. Qu’ei sovent coplada au sosteng deus nostes besonhs en aiga e aus contaròtles deus debits en ua situacion de rescauhament climatic. Explorem las diferentas facetas de l’energia ligada a l’aiga.

Los barratges ancians, ua question vitau

L’engenhaire N. Schnitter-Reinhardt que senhala: lo barratge mès ancian que coneishem seré lo de Jawa, en Jordania. Que dataré deu 4^au millenari ab. J-C.

De segur, n’èra pas ua question energetica. En fèit, los òmes que devón trobar solucions tà aprovedí’s en aiga. Quan los òmes se regropavan en las vilas, lo provesiment en aiga que venguèva viste ua question màger. Tot parièr, l’irrigacion e lo contaròtle deus aigats (hòrta creishuda¹ deus arrius) qu’èran questions de subervita.

A l’entorn de 2900 ab. J-C, lo faraon Meni, fondator de la prumèra dinastia egipciana, qu’auré hèit bastir un barratge a Koseish, entà emparar Memphis deus aigats de Nil. Totun, ad aqueras epòcas, los barratges n’avèvan pas d’evacuader d’aigat², e qu’estón submergits³ mei d’un còp, çò que provocava la lor destruccion.

Barratge de Cornalvo, construsit en 130 peus Romans tà aprovedir Augusta Emerita, actuament Mérida.

Puish, la lor utilizacion que’s va alargar entà melhorar la navigacion e la qualitat de l’aiga, contarotlar los sediments, neurir los peishs, esgarissar lo lin o lo carbe (rouir le lin ou le chanvre), regular las fluctuacions de las jaças⁴ e produsir energia.

Los molins d’aiga qu’apareishón en França au sègle IX^au.

Idroelectricitat

Benoit Fourneyron (1802-1867)

A la fin deu sègle XIX^au, qu’apareishón los prumèrs barratges idroelectrics mercés a l’invencion de la turbina per l’engenhaire provençau Benoit Fourneyron (1802-1867) en 1832.

En 1960, 56 % de la produccion electrica en França qu’èra idraulica. Adara, qu’ei de 11 % (15% dens lo mond) e que representa la mitat de la produccion electrica dita renovelabla. En França, qu’ei sustot presenta dens lo sud (país occitans).

Qu’ac cau díser, la construccion de centralas gigantassas que butava⁵ hèra de gents, coma la centrala de Tres Gòrjas, en China, centrala idroelectrica mei grana deu monde, la de Baihetan (China) o la d’Itaipu (sus l’arriu Paranà, Brasil-Paraguai) que hornissen cadua 1/5 de la produccion francesa. Tad aver un punt de comparason, la centrala d’Itaipu que hornís la medisha quantitat d’energia qu’un reactor nuclear francés.

Lo ròtle deus barratges

Los barratges que pòden aver mès d’un ròtle. Lo ròtle istoric màger qu’ei de descrestar los aigats, sosténguer los estiatges (nivèus mès baish), perméter la navigacion de batèus e alimentar en aiga las gents. Atau, las resèrvas granas capsús de París (per exemple lo barratge de Pannecière) que retenguen en ivèrn ua part deu volume deus aigats e, au contra, pendent los mes cauds que mantenguen un debit sufisent de Sèna a l’entrada dens la region parisenca.

Las centralas idroelectricas

Dab l’invencion de la turbina, que podem transformar la fòrça de l’aiga en electricitat. Que i a tres tipes de centralas: las au briu de l’aiga (sense barratge), las dab esclausas⁶, e las dab resèrvas.

Uei, l’energia idroelectrica qu’ei l’energia neta⁷ mès utilizada, que representa 59 % de la produccion mondiau en energias renovelablas (54 % en 2021), plan luenh davant las autas energias, com ac hè véser aqueste grafic.

© wikimedia commons (1TWh = 1 térawattheure = 1 miliard de Wh)

Los atots màgers de l’idroelectricitat que son lo son caractèr renovelable, las feblas emissions de gas d’efèit de sèrra, los febles impactes suus critèris retenguts peu Centre inter-universitari de recèrca suu cicle de vita deus produits, procediments e servicis (CIRAIG) de Montreal⁸, lo feble còst d’espleitacion, la capacitat d’estocatge que permet de compensar las variacions de la demanda atau coma las variacions de las honts d’energias intermitentas (energia eoliana, energia solara), la longa durada de vita.

Dens lo cas d’idroelectricitat dab barratges connectats a un arriu, los inconvenients màgers que son los desplaçaments e/o las modificacions de la vita de las gents (sustot hòra de las zònas de montanha), las inondacions de tèrras, la fragmentacion e las modificacions deus ecosistèmas aqüatic e terrèstre, lo blocatge de las alluvions, lo haut còst d’investiment iniciau. De notar que los impactes son mens importants dab resèrvas artificiaus. De mès, que cau ajustar las pollucions pendent las òbras de construccion.

Las solucions navèras

Mini-idroliana d’arriu ©energyminer.eu

Cercaires que trabalhan a solucions navèras. E que son nombrosas. Per exemple, la start-up bavaresa Energyminer que perpausa petitas centralas, dont lo rotor vira a plaser⁹, atau los peishs, se tocan lo rotor, que son solament possats de costat sense domau.

Lo projècte europèu Sherpa que desvolopa tecnologias navèras tà melhorar las centralas qu’existissen en redusir los impactes environamentaus.

Cooperacions que son a l’estudi coma dab Norvègia qu’ei alimentada a 96% per l’idroelectricitat e, sustot, qu’a ua capacitat d’estocatge (resèrvas deus barratges) de las granas. Atau que poiré jogar un ròtle de resèrva per Euròpa.

Las solucions dab la mar

Que cau ajustar las solucions de centralas marejamotoras, de centralas qu’emplegan la tranga¹⁰, o de las idrolianas (lo corrent marin que hè virar ua turbina au briu de l’aiga). En efèit, 71% de la susfàcia terrèstra qu’ei ua massa liquida en movement constant (donc que libèra energia). Actuament, aqueth emplec de la mar qu’ei complicat pr’amor de la corrosion deus equipaments immergits e deus riscs de defalhiment ligats a las condicions environamentaus turbulentas de las mars.

centrala qu’emplega la tranga ©capture YouTube / Sea Wave Energy Ltd – SWEL

Totun, la tranga qu’aubrís hèra de possibilitats. Quan lo vent boha sus la mar, andadas que’s fòrman e que concentran aquera energia. La tranga que pòt viatjar sus distàncias longas e portar sus ua còsta l’energia collectada en mar hauta. Se los procediments ne son pas enqüèra en fasi industriau, la cordèra¹¹ que sembla de bon prométer.

De mès, que podem tanben desvolopar autas solucions idraulicas mès tradicionaus e mès modèstas tà un emplec locau. Per exemple, recuperar l’energia osmotica, qu’ei a díser l’energia creada per l’encontre d’aiga doça e d’aiga salada separadas per ua membrana semi-estanca. Las moleculas de sau dens l’aiga salada qu’atiran l’aiga doça, en crear ua suberpression qui propulsa l’aiga cap a ua turbina, e atau que genèra electricitat.

Adara, mès d’un projècte que permeteràn de testar aqueras solucions e de verificar los lors interés vertadèrs.

La gestion descentralizada de l’aiga en França

Las concas de França

França qu’ei divisida en concas¹², e ua Agéncia de Conca desvolopa ua politica transversau entà assegurar lo bon estat de totas las aigas de la conca e lo bon equilibri enter las ressorças disponiblas e los besonhs en aiga.

Cada Agéncia que hè estudis tà observar las situacions e tà prevéser los besonhs e las ressorças de doman.

Atau qu’ensajan de prevéser los impactes de l’evolucion deu climat.

L’Agéncia de l’aiga Ador Garona qu’a imaginat dus scenaris : +1,5°C e +2,8°C en 2050, que muishan que i auré estiatges mès grans e mès longs qu’adara, per exemple dab ua baishada de 50% deus debits d’estiatge de Garona. Que perpausan tres solucions:

– Acceptar la baisha deus debits e sosténguer los debits mercés aus barratges idroelectrics actuaus (120 milions de m³), quauquas resèrvas complementàrias e economias de consomacion.

– Compensar los efèits de l’evolucion deu climat donc trobar 760 milions de m³ de ressorças en sosténguer los debits mercés aus barratges idroelectrics actuaus (mobilizar 500 milions de m³ de ressorças) dab quauques investiments complementaris (2 estacions de pompatge tà transferir l’energia, creacions de resèrvas, economias de consomacion en aiga)

– Trobar 335 milions de m³: 250 milions de m³ per barratge + 1 estacion de pompatge + creacions de resèrvas, economias de consomacion en aiga.

Referéncias

L’histoire des barrages, Comité français des barrages et réservoirs, 2013,

« L’histoire des moulins à eau en France », RPN Richebourg

Hydroélectricité : impacts environnementaux et sociétaux, encyclopédie de l”énergie,

Comparaison des filières de production d’électricité et des bouquets d’énergie électrique, rapport technique, CIRAIG, 2014.

Energie houlomotrice (ou énergie des vagues), CDE Connaissance Des Énergies

Crompar ABC del Saber: Energia

1. crue
2. évacuateur de crue
3. submergés
4. nappe
5. heurtait
6. pòrtas aiguèras, écluses
7. énergie propre
8. L’idroelectricitat qu’aucupa la prumèra plaça (efèits quasi nuls) peus critèris 1, 2, 3 (mes grana variabilitat segon los projèctes) e 5; qu’ei a la segonda plaça (efèits plan febles) entaus autes: 4, 6 e 7.
9. doucement
10. houle
11. filière
12. bassins fluviaux