L’òme juste…
Per Aymeline Recours e Jaume Jaussaud. A legir aquest numèro 3 de l’ABC del Saber, se podem demandar quna es la relacion deis umans a la justícia. L’injustícia li fai sovent colèra, ben segur… Aguèrem de revòutas per causa d’injustícia, seriá t’i pas que la partença de çò que dison lei printemps arabes, en Tunisia…
Per Aimelina e Jaume
Per Aymeline Recours e Jaume Jaussaud.
Frédéric Mistral (1830-1914) © Wikipedia
A legir aquest numèro 3 de l’ABC del Saber, se podem demandar quna es la relacion deis umans a la justícia. L’injustícia li fai sovent colèra, ben segur… Aguèrem de revòutas per causa d’injustícia, seriá t’i pas que la partença de çò que dison lei printemps arabes, en Tunisia en decembre de 2010: la beluga que lancèt l’incendi èra, per çò que ne’n sabem, un acte de violença sensa rason dei fòrças de l’òrdre a l’encontre d’un paure jove que vendiá d’iranges. De segur, èra pas que la beluga, dins un contèxte economic, sociau e politic dei marrits, en Tunisia e endacòm mai, e la flama fuguèt porgida lèu dins lo monde arabe tot per lei rets sociaus, que mostrèron sa poténcia.
Mai, parlant de justícia, es que coneissetz lo conte que publièt Frederic Mistral dins L’Armanac Provençau de 1876, que se ditz L’òme juste1? Un conte que fai chifrar… Comença coma aquò (adaptacion grafica personala, que lo conte fuguèt ben segur publiat dins la grafia de L’Armanac, la de Romanilha): I a un òme qu’una fes aguèt un enfant; en aguènt aquel enfant ié vouguèt pèr pairin un òme juste. Mai, onte lo trobar? Cerca que cercaràs!
Un òme juste, onte lo trobar?
Les larmes de Saint Pierre, El Greco @ Wikipedia
Cerca que cercaràs, s’acaba qu’un jorn l’òme rescontra Sant Pèire. A Sant Pèire, li ditz que cerca un òme juste per pairin per son pechòt que ven de nàisser. Sant Pèire, bravàs, se prepausa d’estre l’elegit. Mai l’òme li fai: Sant Pèire? Que portatz li claus? Siatz pas juste; per quauquei marrits pecats de mai o de mens, metètz lis uns au paradis e lis autres a l’infèrn… Siatz pas l’òme que vòle, a-Dieu-siatz!
Dieu et la création d’Adam, Michel-Ange © Wikipedia
Tira puèi camin, cerca encara, e un jorn rescontra… lo Bon Dieu. Un òme juste coma pairin per lo pechon? Bravàs, Dieu prepausa eu perèu sei servicis, que de segur se podiá pas esperar pairin melhor! Mai l’òme li fai: Nani, nani, siatz pas lo pairin que cerque. […] Mandatz de riches, mandatz de paures, fasètz de sages, fasètz de fòus, n’en creatz de drechs, n’en creatz de gambis, a l’un donatz de sciéncia, a l’autre l’ignorància, a-n-aquest lo bonur, a-n-aqueu lo malur… Nani, siatz pas lo pairin que me fau.
Coma o veiètz, aquest afar de justícia es pas tant simple que sembla… Ni Sant Pèire, nimai lo Bon Dieu serián pas, coma dire, de monde justes? E marcha que marcharàs, e, bosca que boscaràs. Rescontra la Mòrt. A la Mòrt, li conta son afar. Bravassa, la Mòrt ela tanben prepausa sei servicis. Amb’ estrambòrd, l’òme li fai: Vos, bela Mòrt, siatz justa: aquí a vòstra fàcia, i a ni riches ni paures, ni nòbles ni pacans, ni rèis ni subjectes, ni savents ni ases, ni joines ni vièlhs, ni degun que tèngue! Òsca, viva la Mòrt! Sarà vos, ò justa Mòrt, lo pairin de mon pichòt.
Freja justícia…
La mort- Carte XIII du Tarot de Marseille restauré par Jodorowsky & Camoin © DR
Lo conte s’auriá pogut acabar ansin, nos laissant chifrar sus lo concèpte de justícia. Justícia, es qu’es afar d’egalitat entre totes? Es qu’es pas puslèu un afar d’equitat? Mas non, lo conte s’acaba pas ansin! Vos contaram pas çò que la Mòrt semondèt a l’òme per leis estrenas dau pechòt, qu’es tot simplament diabolic, e qu’es pas aquò qu’ajuda a compréner çò que “juste” vòu dire. Non, es la fin dau conte que vos volèm contar…
Un còp l’òme vengut vielh, un jorn, la Mòrt li diguèt: Ieu tojorn te vène vèire… Quora vènes un pauc, tu, me veire a ma demòra? L’i anèron. Dintrèron. Nòstr’ òme intrèt e veguèt una granda sala tota plena de calèus que trasián dins lo sorne si lusors de totas menas.
A l’òme esbalausit, la Mòrt li ditz: Aquò, es li calèus de vòstras vidas… Li explica que lo calèu d’un pechon es plen d’òli e manda una lutz dei bònas, e que lo calèu d’un qu’es a mand de partir es quasi vueje e lusís gaire mai. E s’atròba ben segur que lo calèu de l’òme lusís pus gaire, quora lo de son dròle clareja tant e mai. A l’òme, lo paure, que demanda a la Mòrt de voler ben vuejar un pauc d’òli dau calèu de son fiu, que n’a tant, au sieu, que li en resta gaire, ela respond: Se pòu pas; ton dròlle es mon filhòu, e, te sovènes donc plus, tarnagàs, qu’as vougut per son pairin un òme juste? Freja justícia, quora nos tenes…
Faire de nòu ambe de (bòn) vielh…
Produrre de novetat partent de tèxtes o de cultura musicala comuns, ne’n renovelar o au contrari ne’n desvirar lo messatge, n’avèm lo gaubi en cò de nòstre, dempuei lei sirventés dei trobadors e lei “novès” de Sabòli, fins qu’au discors d’un candidat ais eleccions presidencialas de 2017, que faguèt mina de citar I.A.M., lo grope mitic de la scena Rap marselhesa, mai en ne’n desvariant lo sens. L’òme politic declarèt qu’eriam totei “Naissuts sota la meteissa estèla”, quand lei paraulas d’aqueste titre sortit de l’album L’école du micro d’argent (1997), au còntre, son a questionar leis inegalitats socialas a travèrs leis uelhs d’un jovent vengut d’una familha “desfavorizada”, mau astrada.
Metre sus lo pontin leis interogacions nòstras sus la cèrca d’una justícia universala nos venguèt en legissent L’òme juste, coneissut dins la literatura orala tradicionala sota lo titre La mòrt pairina, e trabalhat d’un biais literari per Frederic Mistral. Voliam ne’n faire una performància artistica en viu, ambe contes, musica, visuaus.
Una proposicion musicala…
Aymeline Recours DR
Fargueriam ansin la debuta d’una version “eslamada” de la premiera part d’un conte constituit de tres partidas ben marcadas. L’avèm compartida dins de jam sessions ambe d’artistas musicians venguts d’autrei parts de la planeta. Aquestei li adobavan de paraulas personalas, d’exemples actuaus d’injustícia dins lo monde, que cantavan en francés, en anglés, en portugués.
La segonda part dau conte, risolièra, diabolica o avèm dich, nos fa pensar ais galejadas d’un Nasreddin Hodja que se trufa dei medecins e de la medecina. La tresena part, ela, pertòca: l’uman qu’a obtengut lo poder e la glòria per lo biais de la magia, coma se tendrà davans la mòrt e la tentacion de raubar la vida d’un autre, la vida d’un jovent, la vida de son pròpre fiu? Lo raconte mistralenc tòrna repréner -a son biais- lo mite platonician de l’anèu de Gigès 2. Mai insista, fin finala, sus la necessitat de la transmission dau saber, de l’aver, de l’experiénça ai mai joves que venon. Cada generacion pòu ansi tornar dire lo conte a son biais.
Gramaci a l’ajuda deis artistas Papet J per estructurar lei coblas amb un refranh, e Poupa Greg per adobar dins la coisina d’un talhier d’estiu, ambe de drollets de l’Universitat Occitana de La guèpia, en 2022, un fons sonòre inspirat de la Drill, l’estetica hip-hop dei barris paures de Chicago. Poiretz escotar nòstra version en fotografiant lo QR-còde çai-sota. D’efiech, pensam qu’es necite d’utilizar la tecnologia dei platefòrmas cooperativas a nòstre biais per compartir de contenguts que testimònian de nòstreis interrogacions sus dei questions ancianas. Vos sovetam una bòna escota…