Metodologia dei sciéncias socialas (II) – metòdes qualitatius

Presentam aicí leis especificitats e lei condicions de validitat dei metòdes qualitatius, que son sovent emplegats en sciéncias socialas. Aquest article se pòt de segur legir d’espereu; ven totun completar lo qu’avem publiat dins lo n°4 de l’ABC del Saber sus Sciéncia(s), version papier, entitolat Metodologia dei sciéncias socialas (I), Segur que son de sciéncias lei sciénças socialas.

Pertinéncia e fisabilitat dei metòdes qualitatius en sciéncias socialas

Lei metòdes son dichs qualitatius quand lei donadas que collectam e quʼestudiam son pas, per sa part bèla, quantitativas. Es la natura qualitativa dei donadas (tèxtes, imatges, fotografias, colors, sentiments, emocions, biais de viure…) que fai que se parla de metòdes qualitatius.

Lo materiau que recampan, lei cercaires en qualitatiu, son de descripcions menimosas, de compte-renduts dʼentrevistas, de dessenhs, de fotografias o de videòs… La caracteristica principala dau materiau qualitatiu, a lo comparar au materiau quantitatiu, es quʼes malaisit de lo resumir. Podèm resumir la talha de milions dʼòmes au jorn de sei vint ans ambé dos o tres nombres: la talha mejana, la variança per mesurar la dispersion dei talhas a lʼentorn dʼaquela
mejana, e per èstre encara mai precís, la mediana, es a dire la talha que despartís la populacion en dos, lei 50% mai pechons que la mediana, e lei 50% mai grands. Ambé tres nombres (indicators, dison), resumèm aquela populacion de milions de personas, e la podèm comparar aisidament a nʼaquela dʼuna autra zòna geografica. Sabèm pas resumir de donadas qualitativas  dʼun biais tant eficient.

Es per aquò que lo cercaire en qualitatiu vai se limitar a lʼestudi dʼun nombre limitat de situacions. Lei va estudiar dʼun biais menimós, neʼn far una descripcion tant completa coma pòt, mas neʼn vai estudiar que quauqueis unas. Aquò pausa totun la question de la fisabilitat dei metòdes qualitatius: es que se pòt fargar de coneissenças seguras a partir de lʼestudi dʼun nombre limitat de situacions? De segur òc, coma lʼanam explicar. Mas deʼn prumier nos fau dire quora son pertinents, leis apròchis qualitatius.

Lei metòdes qualitatius son pertinents dins au mens tres situacions : (1) quand lo problèma dʼestudiar es pas clar, pas aisit a formular, quʼes completament nòu o quʼes pas jamai estat estudiat, (2) quand pòdon ajudar a preparar una enquesta quantitativa, e (3) quand pòdon ajudar a interpretar de resultats susprenents o imprevists dʼun estudi quantitatiu.

Un cas practic

Entrevista individuala © ABC

Enfaciant de fòrmas novèlas de violéncias urbanas, ais Estats Units e en Europa dins leis annadas 70 dau sègle passat, per ne’n compréner la genesa lei cercaires deguèron trapar un biais d’escambiar ambé lei que s’i laissavan anar. Coma far d’un autre biais ? Parlar, far parlar, escotar, descriure lo contèxte, assajar de compréner lei motivacions… Siam pas luenh dau trabau deis antropològs…

Vouguèrem nosautres compréner mielhs perqué se desvelopèron tant lei situacions de burnout, o abenament professionau, dempuèi la fin dau sègle passat. Voliam compréner mai precisament perqué, dins un mesme contèxte de subrecarga de trabalh, d’unes acaban d’èstre en burnout, e d’autres non.  La responsa mai frequenta es de dire que d’unes son pron balès, en tèrmes psicologics, per patir la pression, e d’autres non. Aquela responsa nos semblava pas en linha ambé diversas situacions professionalas qu’aviam viscudas. Estudièrem donc menimosament dins una enterpresa particulara de situacions de subrecarga de trabalh que finalament menèron au burnout, e d’autras, aparentament identicas, que i menèron pas. Aquela recèrca revelèt qu’es la reaccion de sosten o pas dau superior ierarquic immediat que fai la diferéncia (Picart e Jaussaud, 2021).

Un trabalh qualitatiu pòt de mai ajudar a preparar una enquesta quantitativa. Es lo cas quand s’agís d’adaptar una escala de mesura a una populacion particulara, estrangièra per exemple, o de mainats, qu’an pas lei mesmas capacitats linguisticas que lei ciblas abitualas. Per chausir un vocabulari adaptat, se fau immergir dins lei populacions que volèm puèi estudiar, per ne collectar lo vocabulari qu’emplegan. Es çò que deguèt far una de nòstrei doctorantas chinèsas, quora vouguèt veire se lei teorias occidentalas de la motivacion au trabalh marchan ben o pas en contèxte culturau chinès (Qi, 2008). Fin finala, fuguèt un pauc suspresa, ela, de veire que marchan ben.

Enfin, una recèrca qualitativa pòt ajudar a interpretar de resultats susprenents d’una recèrca quantitativa. Lo cercaire, capable o pas segond lei situacions, d’interpretar, d’explicar d’un biais credible un resultat susprenent pòt decidir d’identificar quauques cas caracterisats per aquest resultat  per leis estudiar, leis entrevistar, o n’entrevistar d’autres de mesmas caracteristicas, per ne’n compréner lei motivacions, lei comportaments…

Veièm donc que metòdes qualitatius e metòdes quantitatius se devon pas opausar, mas au contrari articular. Devèm puèi tornar a la question de la fisabilitat dei recèrcas qualitativas.

Lei condicions de validitat dei recèrcas qualitativas

Enquesta de terren © ABC

Glaser & Strauss (1967), Miles & Huberman (1991) e quauqueis autres an ben precisat quinas son lei condicions de validitat d’una recèrca qualitativa, es a dire lei condicions de respectar per produrre en qualitatiu de coneissenças solidas e generalisablas. Per far simple, i a sieis condicions fondamentalas de respectar. Lei doas prumièras son sus la chausida dei cas o dei situacions qu’anam estudiar e son nombre:

Condicion n°1: l’escapolon dei cas a estudiar dèu èstre de mesma diversitat que la populacion au regard dau fenomèn d’analisar.

Condicion n°2: lo nombre de cas d’estudiar se determina camin fasent. N’aurà pron estudiats, lo cercaire, quand vei que i a saturacion, es a dire qu’apren pus ren de significatiu a estudiar de cas suplementaris.

La prumièra condicion es pas aisida de respectar, puèi que soventei fes sabèm pas quinas variablas determinan lo fenomèn: diversitat de quin vejaire, quinas variablas? L’intuicion pòt ajudar: se son de personas qu’estudiam, de comportaments, una diversitat de genre, d’atge, eca., pòt èstre pertinenta; se son de países, la diversitat geografica e la talha impòrtan, probable.

La segonda condicion sembla èstre bastida sus una percepcion subjectiva, çò que marca mau puèi que s’agís de fargar de coneissenças objectivas. Totun, l’experiença mòstra que lo principi de saturacion fai miranda: mai lèu que l’espera, lo cercaire que respecta la condicion n°1 arribarà a la saturacion (condicion n°2).

Grop de discussion collectiva © ABC

Respectar lei doas prumièras condicions vai permetre de bastir de coneissenças generalisablas. La rason es que chasque cas estent estudiat menimosament e d’un biais complet, en relacion ambé son contèxte, l’analisi porgís lèu una compreneson apregondida de çò que se passa  dins lo fenomèn estudiat.

Leis autras condicions van gaire susprendre lo legeire:

Condicion n°3: explicitar menimosament lei concèptes utilisats, lei chausidas metodologicas, lo biais de collectar lei donadas, lei precaucions presas per riscar pas d’influençar lei personas dau temps d’entrevistas per exemple, lo biais d’analisar lei donadas, eca.

Aquesta condicion es d’aitant mai importanta que dinqu’a recentament i aviá una mena de suspicion au regard dei metòdes qualitatius. Quina es la diferéncia entre recèrca qualitativa e jornalisme? Explicitar lei chausidas e respectar ben la tresena condicion semonde mai de rigor.

Condicion n°4: validitat interna de la recèrca, es a dire que leis actors ne’n reconeisson la validitat dei resultats.

Quand es pas lo cas, qu’estudiam sovent de situacions conflictualas en sciéncias socialas, prendre en compte precisament leis objeccions, assajar de compréner perqué d’unes son pas d’acòrdi, e ansin precisar o justificar mielhs l’analisi.

Condicion n°5: validitat externa de la recèrca, es a dire reconeissença de sa validitat per d’autres cercaires confiermats.

Es dins aquela logica que lei revistas scientificas fan evaluar leis articles que li son mandats per publicacion.  Leis articles son estudiats per d’evaluators anonims, sensa que sachesson quau son leis autors, segond de règlas precisas.

Condicion n°6: aplicabilitat dei resultats de la recèrca a d’autrei situacions.

Lei metòdes d’analisi qualitativa

Recèrca documentària © ABC

Per una recèrca qualitativa valida, fau de metòdes valides d’analisi dei donadas collectadas. Per sistematisar l’analisi, es conselhat de codificar lo materiau qualitatiu collectat, es a dire de chausir un mot o una expression corta per resumir chasque tròç de tèxte d’un compte-rendut d’entrevista, per exemple, o d’un discors, o encara per qualificar tala o tala caracteristica d’una fotografia o d’una videò. De biais diferents de dire una mesma causa seràn codificats d’un mesme biais, çò qu’ajuda a sintetisar lo materiau collectat. Un còde, o categoria, pòt èstre enriquesit de sos-categorias, o modalitats. De tablèus pòdon puèi èstre bastits, ajudant tant a l’analisi qu’a la presentacion dei resultats.

Lo trabalh de codificacion se pòt far a diferent nivèus d’abstraccion, coma o prepausan per exemple Gioia et al. (2012), d’en prumier pròchi dei donadas collectadas (nivèu bas d’abstraccion), puèi en cercant de far de ligams ambé lei concèptes de la disciplina considerada (sociologia, economia, psicologia, eca.).  L’analisi, ela, pòt èstre facha ai dos nivèus, çò que s’avera soventei fes fòrça productiu. De logiciaus pòdon ajudar a la codificacion dei donadas e a l’analisi (NVivo, MaxQDA, Tropes, entre autres); son utilisacion se dèu totun pas far au prejudici de la proximitat dau cercaire ai donadas collectadas, essenciala a la riquesa deis analísis.

Conclusion

Lei sciéncias exactas estúdian lei fenomens naturaus, quand lei sciéncias socialas estúdian lo monde sociau, pastat de comportaments umans, individuaus e collectius. Es la natura de son objècte que destria sciéncias exactas e sciénças socialas, ben mai que de diferéncias de metòdes. Lei sciéncias socialas, elas perèu, emplegan de metòdes rigoroses, tant quantitatius que qualitatius, per nos porgir de coneissenças seguras dins un molon de domenis. Lei metòdes qualitatius pòdon porgir, elei tanben, de coneissenças seguras, generalisablas, quora son respectadas ambé rigor e precision lei condicions qu’avem presentadas aicí, tant dins la collècta dei donadas que dins son analisi.

Mas lei cercaires que siam, en sciéncias exactas coma en sciéncias socialas, sabèm pron que lei coneissenças porgidas pòdon èstre utilisadas per d’unes o per d’autres a de fins comercialas, o de fins politicas, e per aquò far lei pòdon degradar. Pòdon per exemple escondre de condicions per agantar tau o tau resultat, escondre d’efiechs negatius per far acceptar de solucions perilhosas… Mas aquò, son de figas d’una autra banasta…

Referéncias

Gioia, D. A., Corley, K. G., Hamilton, A. L., (2012), Seeking Qualitative Rigor in Inductive Research: Notes on the Gioia Methodology. Organizational Research Methods, 16 (1), 15-31.

Glaser, B. G., Strauss, A. L., (1967), The Discovery of Grounded Theory : Strategies for Qualitative Research, Routledge.

Miles, B. M., Huberman, A. M., (1991), Analyse des Données Qualitatives : Recueil de Nouvelles Méthodes, De Boeck, Bruxelles.

Picart, L., Jaussaud, J., (2021), Le rôle du supérieur hiérarchique dans la prévention du Burnout des cadres, Education, Santé, Société (ESASOS), Mai.

Qi, Y., (2008), Gestion de la motivation dans les entreprises chinoises, Thèse de doctorat, Université de Pau et des Pays de l’Adour (UPPA).